Bewegen is gezond, maar lezen ook. Het is zelfs een van de belangrijkste ‘vermijdbare’ risicofactoren voor vroegtijdige sterfte. Dat schrijft Lukas Stalpers in de Volkskrant van donderdag 28 april 2022.
Nou ja, niet helemaal dan. Want Stalpers (hoogleraar radiotherapie aan Amsterdam UMC) heeft het niet over lezen, maar over laaggeletterdheid. En laaggeletterdheid dan als een van de vijf belangrijkste kenmerken van een lage sociaal-economische status (SES). Mensen met een lage SES leven gemiddeld 2,1 jaar korter dan anderen. Kenmerken van een lage SES zijn een laag inkomen, laag betaald werk, een migratiestatus, een laag pensioen… en laaggeletterdheid, dus.
Deze wijsheid komt met name uit een Zwitserse studie uit 2017 (van Silvia Stringhini, gepubliceerd in The Lancet) waarin de impact wordt berekend van de verschillende oorzaken van vroegtijdig overlijden. Omdat de onderzoekers beschikten over heel veel gegevens (van 1,7 miljoen mensen, de deelnemers in 48 studies) konden ze de onderlinge verbanden tussen die factoren (overgewicht, roken, weinig bewegen, inkomen, et cetera) eruit halen en bleven de ‘kale’ effecten over.
Wat blijkt? Stalpers heeft het over twee opvallende resultaten. Ten eerste: overgewicht is highly overrated. Want overgewicht op zichzelf bekort het leven ‘maar’ met 0,7 jaar. Veel belangrijker is gebrek aan lichaamsbeweging. Die factor is (dus zonder naar de verbanden met andere factoren te kijken) alleen al goed voor 2,4 levensjaar.
Ten tweede haalt Stalpers uit de Zwitserse studie dat – na roken en na gebrek aan lichaamsbeweging – een lage SES de derde belangrijkste vermijdbare risicofactor is. Met dus laaggeletterdheid als een van de kenmerken daarvan.
Op die laaggeletterdheid slaat Stalpers vooral aan, omdat “het om zoveel Nederlanders gaat en omdat de oplossing zo simpel is”. Niet goed kunnen lezen, schrijven en rekenen: 2,5 miljoen Nederlanders hebben er last van. Onderwijs zou dus zomaar het nieuwe speerpunt van preventieve gezondheidszorg kunnen zijn. Maar volgens de Amsterdamse hoogleraar trekt de overheid dit jaar maar een magere 63 miljoen euro uit voor de bestrijding van dit probleem. Dat is 25,20 euro per persoon. Hoeveel uur taal en rekenles krijg je daarvoor, vraagt Stalpers zich af?
Een andere aanbeveling: hou nou op met dat gedram over afvallen. Help in plaats daarvan mensen meer te bewegen. Dat is op zichzelf meer dan drie keer zo effectief als het bestrijden van overgewicht alleen. Nogmaals: het eventuele effect van bewegen op het lichaamsgewicht is uit deze vergelijking gehaald.
Overigens blijft roken dus de belangrijkste vermijdbare oorzaak voor vroegtijdig sterven. Elk jaar gaan daar in Nederland bijna 25 duizend mensen aan dood. Tegen bijna 22 duizend door een gebrek aan lichaamsbeweging. Dus die accijnzen op tabak kunnen echt nog wel verder omhoog, aldus Stalpers.