De mensen van de pensioenfabriek

, 31 mei 2018.

De actuaris: rekenmachine’ van het pensioenfonds

Hoe hoog moet de pensioenpremie zijn? Hoe groot moeten de buffers van een pensioenfonds zijn? Hoeveel cash is dit jaar nodig om de uitkeringen te kunnen doen? Wat zijn de gevolgen als een fonds niet indexeert?

In de uitvoering lijken pensioenregelingen soms één grote rekenexercitie. De actuaris is de rekenmachine die al die sommetjes maakt. Esther Valentijn (1970), sinds twee jaar manager actuariaat bij PGB Pensioendiensten, vindt puzzelen leuk. Dat trok haar ooit naar de studie wiskunde. Maar ze wilde geen leraar worden. Ze kwam terecht bij een verzekeraar, omdat ze “leuke verhalen” had gehoord over actuariële wetenschappen. “Die verhalen klopten ook. Modelleren, prognoseberekeningen: het is voor mij spelen, spelen met cijfers.”

Toen ze een aantal jaren later in de pensioenwereld belandde (bij het pensioenfonds van KLM), kwam daar een tweede dimensie bij: de uitleg achter al die cijfers. Dat element is steeds belangrijker geworden in haar werk. “We zijn hier voortdurend bezig met de vraag: wat betekent het voor de deelnemer? Wat betekent het als de levensverwachting toeneemt? Wat als de deelnemersmix verandert, als er bijvoorbeeld meer vrouwen in het fonds komen, of meer jongeren? Maar ook: wat zijn de gevolgen van veranderingen in de pensioenregeling? Als straks de doorsneepremie wordt afgeschaft, wat betekent dat voor onze mensen?”

Het antwoord op al die vragen bepalen is een, die antwoorden formuleren is een andere kwestie. Valentijn: “We sluizen de actuariële gegevens niet zomaar door naar het bestuur en deelnemers zijn ook niet geholpen met een brij aan statistische gegevens. Hoe we die communicatie het beste kunnen aanpakken, dat is een van de mooie uitdagingen van deze functie. Vergeet het jargon en vergeet alle nuances die je als wetenschapper zou willen geven. Maar natuurlijk moet het wel kloppen.”

——

De belegger: niet slimmer dan de markt

Teleurstellend misschien: ‘de belegger’ bij een pensioenfonds belegt niet. “Wat ik hier dus níet doe: de hele dag de financiële markten volgen om te kijken of we onze beleggingen moeten aanpassen.”

Dat misverstand helpt Marjolein Sol (1963) het liefst meteen uit de wereld als ze moet uitleggen wat haar functie van CIO (Chief Investment Officer) bij Pensioenfonds Vervoer inhoudt. Zelf beleggen – vermogensbeheer – doet vrijwel geen enkel pensioenfonds meer; die taken zijn uitbesteed aan een uitvoeringsorganisatie of een financiële instelling. Wat pensioenfondsen wél zelf doen, en ook zelf moeten doen, is de grote lijnen uitzetten van het beleggingsbeleid. Het bestuur is daar verantwoordelijk voor en dat beleid wordt voorbereid door ‘de belegger’. Die monitort ook de uitvoering ervan.

Sol: “Beleidsvoorbereiding en regievoering op de uitbesteding, dat zijn mijn belangrijkste taken. Maandelijks staat vermogensbeheer op de bestuursagenda en een aantal keren per jaar denken we na over het langetermijnbeleid. Intussen ben ik bezig met bijvoorbeeld de gevolgen van nieuwe wet- en regelgeving en met rapportages van externe managers.”

Sol werkt sinds 2014 bij Pensioenfonds Vervoer. Daarvoor was ze werkzaam bij onder meer PGGM en Mercer. De pensioensector was niet haar eerste liefde. “Na mijn afstuderen kwam ik bij een bank terecht, de pensioensector stond toen toch als redelijk duf te boek.” Dat beeld veranderde toen ze toch de overstap maakte; aan dynamiek geen gebrek. Bovendien was het werk bevredigender, “omdat je het doet voor de deelnemers”. De financiële sector mag dan geregeld onder vuur liggen, maar: “Pensioenen gaan mij aan het hart. Een mooi product van de sociale partners en ik vind dat we trots kunnen zijn op ons stelsel.”

In lijn daarmee beleggen is een kwestie van scherp en nuchter blijven, vindt Sol: “Voor elke professional geldt dat het oppassen geblazen is voor tunnelvisies en zelfgenoegzaamheid. Zeker voor beleggers. Wees heel nederig, hou ik mezelf voor. Niet denken dat je slimmer bent dan de markt.”

——

De directeur: boegbeeld dat verbindt

De directeur van een pensioenfonds is niet de baas. Het bestuur is de baas. “Het bestuur wordt ondersteund door het bestuursbureau en daar geef ik leiding aan”, zegt Peter Borgdorff (1953), directeur van Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW). “Het komt erop neer dat wij moeten zorgen dat het bestuur zijn werk naar behoren kan doen.”

Leiding geven (“verbinden is het toverwoord”) is een van zijn drie taken. Daarnaast is hij eerste onderhandelaar wat betreft de uitbesteding van de pensioenuitvoering aan PGGM en neemt hij de representatie naar de buitenwereld voor zijn rekening. “Bij deelnemers, bij de Pensioenfederatie, bij de politiek: in het hele circuit vertegenwoordig ik het pensioenfonds. De rol van boegbeeld, ja.”

Bij kleinere pensioenfondsen kan de rolinvulling wel anders zijn, tekent hij daarbij aan. “Daar is de directeur misschien eerder een meewerkend voorman. Ik bezocht laatst een presentatie over de nieuwe privacywetgeving en dan kom ik collega’s tegen die volledig op de hoogte zijn van alle details van de nieuwe regels. Daar hoef je mij niet naar te vragen.”

Borgdorff noemt zichzelf “een polderjongen”, vooral ervaren in het bij elkaar brengen en houden van verschillende belangen. Toen hij vijftien jaar geleden voor het eerst een functie kreeg in de pensioensector, moest hij veel leren. “Zeg maar gerust: heel veel leren. Wel had ik op een gegeven moment door hoe je dat aanpakt: door telkens de vraag te stellen wat dat nu betekent voor de deelnemer. Als je die basale vraag maar blijft herhalen, in gesprek met actuarissen of vermogensbeheerders, dan gaan ze de materie vanzelf anders uitleggen.”

Die focus op de deelnemer laat Borgdorff ook nuchter oordelen over het huidige pensioenfonds als organisatievorm. “Dit is nu hoe we het pensioenprobleem oplossen. Als we morgen een slimmere oplossing vinden voor hetzelfde probleem, dan ben ik de eerste die zegt: meteen doen. Maar de afgelopen zestig jaar hebben we die slimmere oplossing nog niet gevonden.”

——

De financieel planner hoeft niets te verkopen

Alstublieft, hier is uw pensioen. En verder zoekt u het maar uit.
Zo’n uitgangspunt wordt zeldzaam bij pensioenfondsen. Adviseurs, consulenten en financieel planners staan klaar om deelnemers te helpen die zicht willen krijgen op hun financiële toekomst. Vanuit de erkenning dat pensioen alleen niet zaligmakend is, maar slechts een onderdeel van die financiële toekomst.

Dat gold altijd al voor het pensioen van de Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS). Bij de start van de regeling is ooit besloten alleen een basisregeling aan te bieden. Alişen Düzgün (1973), senior financieel planner bij SPMS: “Die kon dan door de deelnemers zelf worden aangevuld met andere producten. Op een gegeven moment concludeerde het bestuur echter dat veel specialisten met producten werden opgescheept die niet in hun voordeel waren.” De zorgen daarover leidden tot het aanbieden van onafhankelijke financiële planning. Elke deelnemer kan daar twee keer gebruik van maken, zo’n vijf jaar na de start van de deelname en een paar jaar voor het ingaan van het pensioen. Ook houdt Düzgün pensioenspreekuren in ziekenhuizen (‘UPO-poli’s’) om daar vragen van deelnemers te beantwoorden.

Dankbaar werk, vindt hij: “Ik wil graag helpen en als iemand mij dan laat weten hoe fijn het is nu het totaaloverzicht te hebben; daar doe ik het voor.” Vooral het aspect dat hij alleen maar hoeft te denken aan het belang van de deelnemer bevalt hem. “We adviseren volstrekt onafhankelijk, we verkopen niets en we bemiddelen niet in financiële producten. Het gaat puur om de behoefte die de deelnemer heeft aan inzicht in zijn financiële situatie.”

Makkelijk zijn de gesprekken niet altijd. Recent adviseerde hij een deelnemer die dodelijk ziek was. Die liet zijn emoties de vrije loop. Ook echtscheidingen zijn lastig. “Maar ik ben geen mediator, dat is mijn vak niet. Ik kies ervoor altijd zakelijk en professioneel te blijven.”

——

Gepubliceerd in de pensioenbijlage van het FD op 31 mei 2018

——



> Home




Geert Dekker

teksten &
redactie




+31 (0)6 1641 9312
mail@geertdekker.nl


> Home    > Media    > Colofon