Met Gerrit Zalm krijgt Fortis/ABN Amro een topman die in een bijbaan de bankenlobby moet bestrijden. Zalm ziet het probleem niet.

Het is een club met grote idealen, de International Accounting Standards Board (IASB) in Londen. Het is de maker en bewaker van IFRS, het stelsel van wereldwijde boekhoudstandaarden. Objectiviteit, onafhankelijkheid, uniforme regels; daar gaat het om bij deze private organisatie waar Gerrit Zalm een topfunctie bekleedt.
Vorig jaar herfst kreeg het imago een stevige knauw. Toenmalig EU-voorzitter Frankrijk – gestuurd door de Europese Commissie – eiste een versoepeling van de waarderingsregels voor banken. Er moesten meer mogelijkheden komen om het waarderen tegen marktprijzen (fair value) te kunnen ontlopen. Het dreigement: als u niet toegeeft, gaan wij (de EU) zelf wel onze boekhoudregels maken.

De IASB zwichtte en dat was een groot succes voor de Europese bankensector, die al vanaf het begin van de kredietcrisis in 2007 iedereen ervan probeert te overtuigen dat IFRS mede debet is aan de chaos.
Gerrit Zalm zit middenin die discussies, want hij is sinds begin 2007 voorzitter van de boven de IASB hangende stichting, de IASC Foundation. Een baan van anderhalve dag per week, zei hij bij zijn aantreden. Taak: toezicht houden en zorgen dat de onafhankelijke normenmakers rustig hun werk kunnen doen. Daarom schreef Zalm bijvoorbeeld in november een brief aan George W. Bush, toen gastheer van de G20. ‘Het succes van IFRS moet niet in de waagschaal worden gesteld door acties die de onafhankelijkheid van het standard setting process zouden verzwakken’, zo hield Zalm de Amerikaanse president nog maar eens voor.

En toen werd Zalm door Wouter Bos gevraagd om bestuursvoorzitter te worden van de genationaliseerde bank Fortis/ABN Amro. Die bank is lid is van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) en de NVB heeft volop meegedraaid in de bankenlobby bij de Europese Commissie. Dus krijgt Fortis/ABN Amro straks een topman die uit hoofde van zijn andere functie moet ingaan tegen een mede namens hemzelf gevoerde lobby.

Is dat erg? ‘In de financiële wereld is men zeer bezorgd over dit mogelijke belangenconflict’, zegt Nicolas Verón, econoom aan het Bruegel Institute in Brussel, een denktank die zich richt op een betere kwaliteit van economisch beleid in Europa. ‘Een bankier aan de top van de IASB – ik kan me voorstellen dat men daar een rare smaak van in de mond krijgt’, zegt Gilad Livne, die accounting & finance doceert aan de Cass Business School van de City University London. Volgens Verón twijfelt niemand eraan dat Zalm door de dubbelfunctie geen goede bestuursvoorzitter voor Fortis zou kunnen zijn. ‘Het probleem is het imago van de IASB en de legitimiteit van de Foundation. Deze organisatie heeft iemand nodig die op de barricaden klimt om de onafhankelijkheid te verdedigen; moeilijk voor te stellen dat een bankier dat zal doen.’
Zalm heeft in december al laten weten niet weg te gaan bij de IASB als hij begint bij Fortis/ABN Amro. ‘Ik ben niet direct betrokken bij het maken van verslaggevingsregels’, antwoordde hij op vragen van het Britse vakblad AccountancyAge.

Volgens de woordvoerder van ABN Amro is Zalm nu niet beschikbaar om vragen te beantwoorden over de dubbelfunctie, of over de manier waarop hij de full time aanstelling bij Fortis/ABN Amro wil combineren met de anderhalve dag in de week die de functie in Londen vraagt.
Nederlandse partijen nemen genoegen met de argumenten van Zalm. Gert Smit, directeur van de accountantsorganisatie NIVRA, zegt dat hij ervan uitgaat dat Zalm zijn verantwoordelijkheden goed kan scheiden. ‘Hij is niet bezig met de inhoud van de standaarden, hij houdt toezicht.’
Verón vindt dat niet voldoende. ‘Er zijn grote spanningen tussen de bancaire sector en de IASB en als hier een belangenconflict mogelijk is, dan staat de legitimiteit van dat toezicht op het spel. Financiële markten maken zich daar nerveus over. Als er twijfel ontstaat over de onafhankelijkheid van de IASB heeft dat gevolgen voor de acceptatie van IFRS. Dan verdwijnt de transparantie en de vergelijkbaarheid van financiële informatie en dan zijn we nog verder van huis.’

___
Verschenen in FEM (RIP), februari 2009.