Fortis licht zijn management door. Een tiende is vertrokken en de rest wordt op een Frans kasteeltje met een training in emotie onder handen genomen.

De zanger heet David Pearl. Zijn donkerbruine pandjesjas heeft hij uitgedaan: in zijn zalmkleurige overhemd – ook na de warme lunch nog smetteloos – staat hij op de met hout en glas overdekte binnenplaats van het Château de la Princesse in Mello, vijftig kilometer ten noorden van Parijs. Met uitgestreken gezicht heft hij een lied aan. Opera-achtig, iets Italiaans, wijdse gebaren, galmend, prachtig.

Het is een voorbeeld, heeft Pearl even daarvoor uitgelegd, een voorbeeld van wat hij zoal doet om de groepen Fortis-managers die hij onder handen neemt op te laden voordat ze aan een volgende serie oefeningen beginnen.

Zo’n oefening is de champagne-oefening. Vijf of zes deelnemers zitten rondom een tafel, in hun midden staat een fles champagne. Een voor een moeten ze een verhaal vertellen, een verhaal over iemand, of een groep mensen, waardoor ze het meest zijn beïnvloed, die hen het meest heeft gevormd. Als iedereen aan de beurt is geweest, wordt er gestemd: wiens verhaal de anderen het meest heeft geroerd, krijgt de fles champagne.

Meer dan drieduizend managers gaat de Belgisch-Nederlandse bankverzekeraar trainen, in een driedaags programma op het kasteeltje in Frankrijk. Spanjaarden, Belgen, Turken, Polen, Luxemburgers, Fransen en Nederlanders; ze komen in twee jaar tijd allemaal aan de beurt. Leadership for Growth, is het programma gedoopt. ‘Fortis is ambitieus en wil groeien, vooral buiten de Benelux’, zegt bestuurder Michel Deboeck. ‘Maar dat vereist sterk, helder, intelligent en gedreven leiderschap en dat vereist ook een duidelijke cultuur. De delen waaruit Fortis is samengesteld, beschikken stuk voor stuk over sterke culturen, maar dat zijn ook heel verschillende culturen. Dat moet één cultuur worden.’
Fortis kreeg veel vragen over het trainingsprogramma dat eind vorig jaar werd aangekondigd. Een dagje of twee meelopen met eenheid-zoekende bankiers, dat leek de Volkskrant een mooi verhaal. Nee, zei Deboeck, dat zou de groepsdynamiek te veel verstoren. Wat wel kan: een blik in de keuken ter plaatse, verzorgd door een paar van de mensen die het programma mede ontwikkelden en uitvoeren.
Na een middag uitleg is duidelijk waar dat ‘verstoren’ op slaat. De Fortis-managers ondergaan in die paar dagen een stevig programma vol zelfreflectie, emotie en activiteiten rondom de persoonlijke ontwikkeling. Niet per se gesneden koek voor topmanagers in de bank- en verzekeringswereld. ‘Maar we hebben tot nu toe geen incidenten gehad’, zegt Joris De Boulle, bij Fortis verantwoordelijk voor het programma. ‘We willen graag dat iedereen volledig participeert, maar als een deelnemer het te heftig vindt, kan hij er even uitstappen.’

Een bedrijfscultuur bouwen is geen simpel verhaal. Om het idee aan de man te brengen werden de Fortioma’s bedacht, een combinatie van axioma’s en Fortis. Het zijn er veertien: normen en waarden rond zaken als prestaties, klantgerichtheid en ondernemerschap, maar ook met aanraders in de vorm van ‘Set the example’. Daarnaast zijn er drie ‘emotionele’ Fortioma’s: ‘wees positief’, ‘toon moed’ en ‘gedreven door passie’. Maar dan in het Engels.

De Fortioma’s worden op allerlei manieren verspreid over het bedrijf: op posters, op bloknootjes en op koffiemokken. Volgens Michel Deboeck zijn ze overal te vinden. ‘Een lichte vorm van indoctrinatie kunt u het wel noemen, ja.’ Werknemers verzinnen aanvullende vormen om de boodschap te verspreiden. ‘De Fortioma’s zijn al gesignaleerd op zelfgemaakte chocolaatjes die werknemers elkaar cadeau doen.’
De Fortioma’s komen halverwege de driedaagse training in beeld. Eerst draait het om de persoon van de manager, die stevig opgepept wordt. Aan het eind van de training schrijft of tekent elke deelnemer een aantal scènes uit de denkbeeldige Hollywood-film van zijn verdere leven. Waarom een film? David Pearl: ‘Op dat moment willen we de boodschap hebben overgebracht dat een mens veel heldhaftiger is dan waartoe hij door zijn werk wordt uitgedaagd.’

Deboeck is zeer te spreken over de resultaten tot nu toe, op het moment dat 250 topmanagers aan de beurt zijn geweest. In een presentatieruimte staan een paar laptops opgesteld, waarop dia’s worden vertoond van voorbije sessies. Overal lachende gezichten. ‘Kijk’, zegt hij met zelfspot, ‘dit zijn allemaal saaie bankiers, en kijk nou eens goed: sommigen glimlachen zelfs. Dit is echt heel bijzonder.’
‘Stel je voor’, zegt hij, ‘dat alle 55 duizend werknemers van Fortis zo zouden glimlachen. Wat een waarde zou dat creëren.’

Gepubliceerd in de Volkskrant van 10 maart 2006